تاريخ انتشار: 27 خرداد 1395 ساعت 17:17

یادداشتی از محسن سلیمانی

استندآپ کمدی یا طنز حضوری


 
قالب طنز حضوری یا همان تقریباً اجرای تک نفره برنامه طنز در روی صحنه، در ایران قالب ناشناخته ای بود ولی اخیراً با برنامه خندوانه رامبد جوان  و چند اجرای طنز حضوری  نامش کمی در دهان ها افتاده است ولی مشکل این است که هنوز  ما در کشورمان مثل کشورهای غربی -به خصوص آمریکا - طنزپرداز حرفه ای برای اجرای طنز حضوری نداریم و بیشتر افراد بازیگران و طنزپردازان تفننی هستند یعنی گاهی طنزهای حضوری هم اجرا می کنند.  
 
طنز حضوری یا طنز ایستاده (  استندآپ کامدی) نوعی قالب طنز است که در آن طنزپرداز معمولاً در روی صحنه ای به طور زنده  مقابل مردم یا حضار،  بلندگو به دست  می ایستد و با گفتگوی مستقیم با آنها شوخی هایی را در جلوی آنها اجرا می کند تا مردم بخندند . 
این شوخی ها  اغلب چند شوخی به هم  پیوسته ( یا به اصطلاح تک گویی یا روتین ) و دست اول است . طنز حضوری در واقع نوعی ترکیب متن با اجرای تئاتری است و طنزپرداز نه تنها باید شوخی هایش خنده دار باشد بلکه اجرای آنها نیز باید بامزه باشد.  به علاوه این شوخی های طنزپرداز معمولاً قبلاً آماده  و نوشته می شود ولی طوری اجرا می شود که انگار طنزپرداز فی البداهه آنها را می گوید.  
هر برنامه طنز حضوری می تواند از 3 دقیقه تا یک ساعت باشد اگر چه   معمولاً بین  پانزده دقیقه تا سی دقیقه است ولی اگر در یک ساعت در جلوی مردم  اجرا شود  سختی هایی دارد که به برخی از آنها اشاره خواهم کرد. 
 
  علت این که من  جا به جا از کلمه معمولاً و اغلب استفاده می کنم دلیلش این است که طنز حضوری سبک ها و شیوه های دیگری نیز ممکن است داشته باشد . مثلاً طنزپرداز ممکن است آن را در تلویزیون یا  جلوی دوربین ویدیو اجرا کند نه در حضور مردم  ؛ و  به جای ایستادن،  بنشیند ( مثل مهران مدیری در  شوخی کردم ) ؛ یا احتمال دارد برخی از طنزپردازها از لطیفه های قدیمی یا شوخی های از هم گسسته استفاده کنند نه لزوماً پیوسته  مثل اجراهای حمید ماهی صفت که چند تا لطیفه را حفظ می کند و روی صحنه می گوید ؛ حتی بعضی ممکن است یک داستان  یا ماجرای  کوتاه پر از حوادث طنزآمیز را تعریف کنند ( مثل خاطره  مهران غفوری در شام ایرانی   درباره  ماجرای اولین باری که به خارج) ؛ یا برخی شاید شوخی هایشان دسته اول نباشد ؛ و بعضی متن ها را قبلاً ننویسند؛ و باز گروهی ممکن است به جای شوخی های به هم  پیوسته از نقیضه هایی ( مثلاً اجرای خنده دار آوازهای خواننده ها یا بازنمایی ادای همراه با اغراق یک شخصیت مشهور ) استفاده کنند.  با وجود این ، شیوه متعارف در اجرای طنزحضوری همان شیوه ای است که در ابتدا گفتم ؛ چون طنزپردازها معتقدند ضریب خطر بدعت گذاری یا  فاصله گرفتن از شیوه متعارف در طنز حضوری خیلی بالاست و ممکن است به شکست کامل طنزپرداز منجر شود. 
 
نکته دیگر مکان اجرای طنز حضوری است . طنز حضوری معمولاً در باشگاه ها ، کافه ها ، رستوران ها ، سالن های اجتماعات ( مدرسه ، دانشگاه ، اداره و ... )  و سالن تئاتر ، و به طور زنده اجرا می شود ولی باز این نکته نیز چنان که اشاره کردم قانون بی چون و چرایی نیست چون ممکن است گاهی طنز حضوری در استودیوی تلویزیون ،  در یک استودیو یا حتی در یک  اتاق در جلوی دوربین ویدئویی اجرا شود. 
 
وبالاخره نکته آخر در مورد خود طنزپرداز روی صحنه  است . گاهی  طنزپرداز متن های طنز حضوری اش را خودش می نویسد و گاهی فقط او متن را روی صحنه مثل یک هنرپیشه  اجرا و آن را جاندار می کند.  چه متن نویس و مجری طنز ایستاده یکی باشد و چه نباشد ، طنزپرداز طنز ایستاده ، یک هنرمند کامل ، با همان حساسیت ها ، هوش ، نکته سنجی  و  طنازی است  و  باید  روی صحنه نواقص متن را با اجرای بامزه اش برطرف کند. به علاوه متن نویس نیز باید دقیقاً بداند که متن را برای کدام مجری و با چه توانایی هایی می نویسد. 
 
مجری طنز ایستاده در ضمن باید سه ویژگی مهم داشته باشد : گوشی تیز ، چشمی بینا و تخیلی قوی برای کشف شوخی در اطرافش ، توانایی و اراده برای نوشتن یک عالمه شوخی و توانایی برای تشخیص و گزینش شوخی های عالی از بین شوخی هایی که نوشته است.   
در برابر طنز حضوری حرفه ای  ، شبه طنز حضوری یا طنز حضوری سنتی  هم داریم مثل برنامه هایی که معمولاً لطیفه گوها اجرا می کنند. آنها بیست سی لطیفه را از جاهای مختلف جمع آوری و حفظ می کنند و بعد روی صحنه  با کمک موسیقی و غیره می گویند .اما طنز  حضوری حرفه ای و امروزی با شبه طنز حضوری – مثل برنامه های ماهی صفت - فرق دارد . من در کتابم به طور مفصل توضیح داده ام که فرق آنها ، و نیز معایب طنزحضوری سنتی چیست که از این نکته در اینجا می گذرم . 
 
 
آیا مجری طنزحضوری باید بازیگر باشد ؟ 
 
لزوماً نه ، ولی بهتر است بازیگر یعنی کمدین باشد. طنز حضوری ترکیبی است از اجرای شوخی و شوخی گویی . در طنز حضوری فقط متن نیست که مردم را می خنداند  بلکه نوع  ظاهر طنزگو ( نوع چهره و اندام ؛ مثلاً چهره وودی آلن و اندام چاق هاردی خود به خود خنده دار است) ، نوع بیان او ( فراز و فرود صدا ، لهجه ، جنس  و لحن صدا و ...)  ، نوع زبان بدن او ( حرکات دست و بدن ) نیز در خنداندن مردم تاثیر زیادی دارد.  بنابر این اگر طنز پرداز از فیزیک ، صدا و بازی قوی استفاده کند تاثیر متن چند برابر می شود . در واقع طنزپرداز  چوب خشک یا بلندگو نیست و روخوانی نمی کند بلکه متن شوخی ها را زنده می کند. البته می توان برخی از این عوامل را نداشت یا به کار نگرفت ولی اگر طنزپرداز بخواهد مردم قاه قاه بخندند حتماً باید جنسش جور باشد .
آیا طنزپرداز طنز حضوری باید قبلاً شوخی هایش را بنویسد؟
یک بار مهران مدیری می گفت تا قبل از برنامه طنز ساعت خوش ،در برنامه های طنز ، متنی وجود نداشت ولی از این برنامه به بعد متن نویسی باب شد. آیا طنزحضوری می تواند بدون متن باشد ؟ بله ولی در 90 در صد موارد  بهتر است همیشه طنزپرداز از قبل متن برنامه اش را تهیه کند.  چون اول اینکه طنزگوهای بداهه گو و حاضر جواب که نابغه طنز هستند تعدادشان در دنیا خیلی کم است( البته بیشتر آنها باز با متن قبلی کار می کنند ).  دوم اینکه وقتی طنزپرداز متن می نویسد خیالش از جهتی راحت است و از اضطرابش کم می شود. و باز مجری طنز این جوری بیشتر کار یاد می گیرد چون ضعف هایش را در طنزنویسی با آزمایش و خطا  و تصحیح مکررمتن همواره می تواند رفع کند. و بالاخره  در این صورت مدیریت دیگر جنبه های طنز حضوری مثل اجرا و بازی برای او راحت تر می شود و تمرکز کارش را روی این قسمت می گذارد تا اینکه در صحنه به این فکر کند که شوخی بعدی اش چه باشد. با همه این مسائل مجری طنز حضوری باید طوری شوخی ها را اجرا کند که انگار دارد فی البداهه آنها را می گوید نه اینکه قبلاً نوشته یا حاضر کرده است.
 
تولید شوخی برای طنزپرداز ضروری است

گفتم که طنز حضوری یعنی تولید متن و اجرای حضوری. برای همین بهتر است طنزپرداز حتماً شوخی نویسی را علاوه بر شوخی گویی یاد بگیرد. طنزپرداز طنز ایستاده هرگز  نباید از لطیفه های آماده و شوخی های دیگران استفاده کند.چرا ؟ چون اگر حاضران قبلاً آن لطیفه یا شوخی را جای دیگر خوانده یا شنیده باشند دیگر نمی خندند و  او روی صحنه خیط می شود. به علاوه بیشتر طنزپردازهای طنز ایستاده معتقدند شوخی های شما در روی صحنه باید با هم ارتباط داشته باشند تا بی ربطی آنها باعث نشود مردم دچار قطع و وصل احساسی شوند و حوصله شان سر برود . برای همین نمی شود شوخی ها و لطیفه هایی پراکنده ای را درباره موضوع های مختلف مثل جک گوهای مجالس عروسی، از اینجا و آنجا  جمع کرد و  در یک جلسه گفت. پس تنها راهی که می ماند این است که شما شوخی نویسی یاد بگیرید و با گفتن شوخی هایتان طنزپردازی منحصر به فرد  شوید.
 
همه می توانند شوخی تولید کنند حتی شما!

همه  حتی اخموترین  آدم ها هم می توانند  شوخی بسازند چون همه می توانند بخندند. تا حالا چند بار شده که افراد خانواده ، دوستان و همکارها به حرف های شما خندیده اند. حتماً می گویید شانسی بوده . بسیار خوب می توانید این توانایی را با آموزش دیدن ( مثلاً در محفل طنز حوزه هنری )  پرورش دهید.برای پرورش حس خفته شوخ طبعی خودتان بد نیست که 
1.     علت خندیدن آدم ها را بفهمید 
2.     فرمول کلی شوخی ها را یاد بگیرید 
3.     فنون شوخی سازی را یاد بگیرید 
4.     موضوع سوژه های جهانی و مهم  شوخی ها را بدانید  
5.     منابع شوخی سازی را بدانید
6.     و بالاخره با قالب های شوخی نویسی آشنا شوید  ( در اینجا کار ما راحت است چون قالب ما ، طنز ایستاده است .)


چرا می خندیم ؟
 آدم ها برخلاف موجودات دیگر توانایی خندیدن دارند. شاید اگر علت خندیدن آدم ها را بدانید کمی دستتان در شوخی نویسی  باز شود ( البته خیلی ها می گویند دانستن علت خنده مردم خیلی به طنزپرداز کمک نمی کند) . مردم به شش هفت دلیل می خندند که  از آن شش هفت دلیل سه تایش یا به عقیده برخی دو تایش ( دو تای اولی ) ، از همه مهم تر است : 
1.     ما می خندیم چون غافلگیر می شویم . مثال : «خانمم حافظه‏اش افتضاحه، هیچ چیز را فراموش نمی کند ! ارنی وایز »
2.     ما می خندیم چون احساس برتری می کنیم. مثال : ما با خواندن این آگهی احساس برتری ( با سوادی ) می کنیم : «  به یک فروشنده خانم، ترجیحاً آقا در فروشگاه بزرگ کفش نیازمندیم ! »
3.     ما به تناقض می خندیم. مثال : گربه از درخت بالا می رود و من لبخند زنان پایین آمدن درخت از گربه را به تماشا نشسته ام.  پرویز شاپور
 
حال باید فرمول شیمیایی  شوخی را کشف کنیم !
در اینجا لازم نیست خیلی به خودتان زحمت بدهید چون فرمول شوخی قبلاً کشف شده است و شما هم وقتی جکی می گویید ناخودآگاه از همین فرمول استفاده می کنید : 
فرمول شوخی : مقدمه یا پیش فرض ( دادن اطلاعاتی به شنونده برای منحرف کردن ذهن او ) + واردن کردن ضربه ای به او(  که  متناقض با واقعیت است یا درست برخلاف  استنباط یا توقع  او از مقدمه شماست )
مثال : مقدمه ) مرد : عزیزم من به خاطر تو تا آخر دنیا می روم !
 ضربه آخر) زن : پس لطف کن همان جا بمان !
 
 باید فنون شوخی سازی را بدانیم  
این فنون به شما کمک می کند که دائم با غافلگیر کردن مردم ،  ایجاد تناقض  یا حس برتری دادن به آدم ها ، آنها را بخندانید.  تعداد فنون زیاد است ( اگر می خواهید بسیاری از آنها را بدانید و تمرین کنید به کتاب اسرار و ابزار طنز نویسی ( سوره مهر )  یا  طنزپردازی به زبان ساده من که در انتشارات سروش زیر چاپ است مراجعه کنید . ) ولی دو سه تا از آنها را اینجا می آورم که اولی لفظی است و دو تای دیگر غیر لفظی:
1.     دستکاری اسامی ، ضرب المثل ها و اشعار و عبارات تکراری : مثال : اسامی : پلنگ خیس ( فرنگیس )، عالیجناب وارفته (عالی جناب وارسته) ، ترمز خان ( به جای  هرمزخان)، ضرب المثل :   هر چه آش بدهی پول می خوری ( صورت درست : هر چه پول بدهی آش می خوری) / شعر : سینه خواهم شرحه شرحه از فراق / تا بگویم شرح حال این الاغ ! / من «کارت»  دارم پس هستم  ــ  دکارت ! (  جلال رفیع) 
2.    اغراق : مثال : مهشید آنقدر مودب است که به سوسک  حمامشان می گوید هوشنگ آقا !
3.    وارونه یا برعکس گویی : چندی پیش مردی در آمریکا پای سگی را گاز گرفت . سگ را فوری به بیمارستان بردند و به او واکسن ضد هاری زدند . / عمران صلاحی
 
آیا موضوع های جهانی و مهم برای  شوخی ها وجود دارد ؟ 
بله وجود دارد.طنز نویس ها یک شعار مهم دارند : با هر چیزی می شود شوخی کرد یا در واقع به هرچیزی می شود خندید حتی مرگ  : اما شوخی با  برخی چیزها  هزینه بالایی دارد ( ممکن است صدای مردم در بیاید و طنزپرداز از هستی ساقط شود ) ولی  برخی  موضوع ها کم ضرر است.  اصولاً مردم به چیزهایی که برایشان مهم باشد می خندند .برخی از این ها چیزها  در سطح جهانی عبارت است از :  شوخی با مشاهیر ( موسیقی دان ها ، فوتبالیست ها  ، بازیگرها و خلاصه هر آدم مشهور روز؛ شوخی با سیاستمدارها ، شوخی با مشاهیر تاریخی) ، شوخی با عقائد گروهی از مردم  ، شوخی های مربوط به جنس زن یا مرد یا جنسیتی و زشت  ، شوخی با شهرها، روستاها  و اقوام ،  شوخی با نواقص جسمی و بیماری ها ، شوخی با اجناس و کالاهای مختلف روز (کلاً هر کالایی که زیاد تبلیغ می شود یا مشهور است ) و شوخی با خودتان.
خیلی از طنزپردازها از ترس ( قانون یا مردم ) یا به دلایل انسانی یا مذهبی  ، طرف شوخی با عقائد گروهی از مردم  ، جنسیتی ، شوخی با شهرها و اقوام ،  شوخی با نواقص جسمی و بیماری های آدم ها نمی روند. در ایران خودمان شوخی با مشاهیر هم خطرناک است مگر اینکه شخصیت مشهوری سعه صدر داشته باشد  مثل علی دایی  که حتی در تلویزیون هم با او شوخی می کنند . پس فقط می ماند شوخی با کالاها و خودمان  و یا شوخی با موضوعات کلی مثل مرگ. 
به عقیده طنزپردازان بهترین و کم ضررترین نوع شوخی، شوخی با خودتان است( البته اگر تحملش را دارید. ) اگر نواقص ذهنی (مثلاً  خنگی ) و نواقص جسمی( مثلاً چاقی ) خودتان را دست بیندازید مردم احساس برتری می کنند و از ته دل می خندند. 
 
از کدام منابع لایزال برای سوژه یابی و شوخی سازی استفاده کنیم ؟
شما می توانید از هر منبعی برای شوخی نویسی استفاده کنید. هر منبعی که در آن سوژه ای آمده که برای برای مردم مهم است . این منابع می تواند چیزهای مختلفی باشد مثل اینترنت ، روزنامه ها ، داستان های روز ، گفتگوهای تلفنی ، تلویزیون ، فیلم های روز سینمایی ، حرف شخصیت های مشهور ، کتاب های روز مشهور، اتفاق هایی که شاهد آن هستید یا برایتان رخ می دهد و...
 
آیا  شوخی  های قالب طنز ایستاده با شوخی دیگر فرق دارد؟

از نظر کلی نه . ولی شوخی های طنز ایستاده  باید اندازه ، پیوستگی و چیدمان خاصی داشته باشد. 
فرض کنید شما یک متن شوخی نوشته اید و می خواهید آن را  برای خنداندن دیگران جلوی مردم اجرا کنید. لطفاً هول نشوید . کار شما تمام نشده است.  شما باید پیش از اجرای طنز حضوری  هنوز  کارهایی را انجام دهید و تصمیم های مهمی بگیرید.


کارهای پیش از اجرا
 
قبل از هر چیز باید متن خودتان را با انجام کارهایی برای اجرا متناسب کنید . .کارهایی را باید روی متن خود انجام دهید از این قرار است :
 
1:متن خود را  از نظر وحدت های سه گانه یک بار بررسی کنید
 
این  وحدت ها عبارت است از سبک ، شخصیت و موضع شما ( مضمون ) شما . معنی این سخن به طور خلاصه این است که  شوخی های طنزگو یا مجری طنز  در روی صحنه باید از این سه نظر بالا  انسجام داشته باشند.  
سبک طنزپرداز می تواند خاص باشد اما اینکه سبک او چیست بین طنزپژوهان اختلاف وجود دارد   . مسلماً سبک هر طنزپرداز طبیعی به وجود می آید ولی هر طنز پرداز  ممکن است شیوه طبیعی خاصی روی صحنه داشته باشد.   برخی سبک را نوعی محتوای خاص یک طنزپرداز می دانند  مثلاً یکی به مسائل سیاسی ، دیگری به مسائل اجتماعی و سومی به هجو مشاهیر علاقه دارد. گروهی نیز نوع شخصیت طنزپرداز  را سبک او می دانند مثلاً یکی روی صحنه آدم خنگ ، بدبیار ، روشنفکر ، روستایی ، سوسول یا...است.  ، گروه سوم  نوع  فرمول های خاص طنزی که طنزپرداز به کار می گیرد و  حتی برخی نوع وسایل صحنه ، پوشش  و یا شیرین کاری های مختلف طنزپردازها در روی صحنه  را سبک او می دانند.  در واقع برخی می گویند سبک طنزپردازها را وسایل آنها ( لباس خاص، کلاه ،  چیزهایی که همراهشان روی صحنه می آورند مثل کلاه، بطری ، گیتار ، نردبان   و...) یا شیرین کاری هایی که آنها بلد هستند مشخص می کند ، شیرین کاری هایی مثل انواع صداهایی که می توانند از خود در آورند از حیوانات و آدم ها بگیر و بیا تا ماشین ها و بوق ها و انفجارها  ؛ مهارت زیاد در تقلید آوازها و جنس صداهای مختلف خواننده ها  ، و استعداد شگرف آنها در نقیضه سازی آهنگ ها ، آوازها ، سخنان، رفتارها و اداهای خوانندگان ، ورزشکاران ، سیاستمداران ، هنرپیشه ها و دیگر مشاهیر روز ... بعضی  از طنزپردازها  هم معتقدند سبک همان دغدغه های شخصی و فردی  طنزپرداز است که به زبان طنز ترجمه یا تبدیل می شود .مثلاً شگرد طنز وودی آلن در این بود که همیشه قربانی بی دست و پای معضلات زندگی خودش بود ؛  هنری یانگ مَن همیشه با بدگویی از زنش طنز ایجاد می کرد ؛  اِرما بامبِک با معضل خانه داری زنان شوخی می کرد ، طنز پرداز دیگری هم ممکن است همیشه نقائص جسمی یا روانی خودش  را مسخره کند .
معمولاً هر طنزپردازی سعی می کند از خود شخصیتی خاص در روی صحنه ارائه دهد و بعد تا آخر همان شخصیت بماند ( البته این شخصیت ربطی به شخصیت واقعی خود او ندارد ) . می تواند آدمی خنگ ، روشنفکر ، روستایی ( مثل صمد ِ پرویز صیاد )، آدمی گوشه کنایه زن بامزه ، روشنفکری اخمو، آدمی از خود راضی و لافزن ، ملامتگر بدشانس ، خالی بند ، ترسوی دست و پاچلفتی ، خجالتی و مضطرب ، خنگ و پخمه و... باشد. طنز نویسان خود ما کمتر روی شخصیتی خاص کار می کنند ولی برخی از کمدین های غربی مثل چارلی چاپلین ، لورل ، هاردی، هارولد لوید، جیم کری ، نورمن ویزدوم ، جری لوئیس  و ...شخصیت های خاصی خلق کرده اند و در همان قالب به کار ادامه داده اند. در ایران  مثلاً در دنیای عروسک ها  کلاه قرمزی ، پسرخاله و فامیل دور شخصیتی خاص دارند یعنی صدا ، لحن ، دیدگاه ، رفتارها و اداها و اطوارهای آنها خاص آنهاست و در طول نمایش یکدست است. شخصیت خاص را  معمولاً می توان با کمی اغراق در جنبه ای از شخصیت هر آدمی ایجاد کرد.
غیر از اینها موضع طنزپرداز در روی صحنه نیز باید در یک نمایش واحد باشد . مثلاً ممکن است او آدمی ضد فنآوری های جدید  یا   ضد مادر شوهرها و... باشد. اما حق ندارد در یک نمایش با یک شوخی از مادر شوهر ها انتقاد کند و در شوخی بعدی همان نمایش  از عروس ها ! این کار تماشاگر را گیج می کند. چون موضع و دیدگاه طنزپرداز را نمی فهمد.
 
2 : متن طنز خود را به واحد های شوخی کوچک تقسیم کنید 

 
شما چه یک  صفحه متن داشته باشید چه 20 صفحه ، باید هر سی و پنج ثانیه  یک بار مردم را بخندانید . سی ثانیه یعنی تقریباً اجرای  سه سطر شوخی. به زبان دیگر در هر یک دقیقه باید  2 واحد شوخی در روی صحنه  برای مردم بیان کنید.
برخی برای برنامه طنزحضوری از یک داستان یا خاطره طنز مداوم استفاده می کنند. هرگز نباید از داستانی که کل آن فقط یک شوخی است ( یعنی فقط در آخر آن حضار می خندند ) استفاده کرد . چون مردم برای شنیدن داستان صرف به آنجا نیامده اند . به علاوه داستان ها مقدمه های طولانی دارند اما مخاطبان ِ شوخی نه حوصله  و نه تمرکز لازم را برای شنیدن مقدمه طولانی ندارند. تنها استثنا این موضوع آن است که شما خاطره تان را به واحدهای کوچک شوخی تقسیم کنید به طوری که مردم هر 35 ثانیه یک بار بخندند. این طوری شاید حتی داستان پردازی شما طنز شما را تشدید بکند. مثل خاطره ای که مهران غفوریان درباره  اولین باری که  به سواحل خلیج فارس رفت می گفت. این خاطره طوری است که شما هر 30 ثانیه یک بار می خندید تازه داستانی را هم می شنوید. بیشتر طنزهای حضوری که من در ایران و حتی برنامه خندوانه شنیده و دیده ام  از همین نوع یعنی از نوع خاطره های طنز است.
 
3 : چیدمان شوخی ها را نهایی کنید 
 
نه تنها شما باید ده بیست شوخی ای را که روی صحنه  اجرا می کنید از نظر محتوایی بلکه باید آنها را از نظر قوت وقدرت نیز درجه بندی  کنید و بعد به درستی  و به  بهترین شکل پشت سر هم بچینید. معمولاً خود شما حس می کنید هر کدام  از شوخی هایتان چقدر قوی است. می توان شوخی ها را نیز از نظر محتوا  سبک سنگین کرد .شاید باید شوخی های حال به هم زن یا حساسیت برانگیز را کنار بگذارید. معمولاً شوخی شروع برنامه ، وضعیت شما را تا آخر برنامه بیمه می کند . پس بهتر است با یک شوخی قوی برنامه را آغاز کنید و به سرعت نظر تماشاگران را به خود جلب کنید. برخی پیشنهاد می کنند با یک شوخی درباره  خودتان شروع کنید ، مثلاً خنگی ، چاقی و... خودتان. یا شوخی که همین چند دقیقه پیش در راه برایتان اتفاق افتاده است. اما هرگز برنامه را با شوخی مشمئزکننده یا حساسیت برانگیز شروع نکنید! 
از نظر قدرت تاثیرگذاری می توان شوخی ها را به شوخی های  الف : عالی   ب. خوب    ج. متوسط   و د . ضعیف تقسیم کرد.   اما تصمیم مهم تر ، طرز چیدمان آنها هنگام گفتن شوخی است . در اینجا باید تصمیم بگیرید کدام شوخی ها را اول و کدام ها را وسط و کدام را آخر بگوید.  برای ادامه کار می توان الگوهای مختلف محتوایی شکلی را دنبال کرد : چیدن شوخی ها بر اساس توالی زمان رخداد یا توالی داستانی ؛ چیدن شوخی ها بر اساس سلسله مراتب : شروع از موضوع های کوچک  تا بزرگ ( اول درباره دانش آموز مدرسه و آخر سر درباره مدیر مدرسه ) ؛ شروع شوخی ها از موضوعات کمتر حساسیت برانگیز تا بسیار حساسیت برانگیز ؛ شروع شوخی با شخص خودتان و بعد رسیدن به شوخی های عمومی و ....
به هر حال موقع چیدمان شوخی ها  از نظر قدرت می توان ترکیب های  مختلفی را  پیشنهاد کرد. ولی برخی طنزنویس ها پیشنهادشان این است که شوخی های ضعیف را کنار بگذارید . و بعد  از آنجا که درصد کمی از شوخی های شما از نوع الف  یا عالی است بهتر است در طول برنامه از فرمول الف ب ج الف استفاده کنید. به این معنی که شوخی های ضعیف تر را لای شوخی های قوی پنهان کنید. ( به این شیوه می گویند لاپوشانی ) البته فرمول های دیگری هم ارائه شده است که  بحث ما را طولانی می کند.( می توانید این بحث ها را در کتاب من با عنوان طنزپردازی به زبان ساده  دنبال کنید.)
 
4. انتقالگر ها یا چسب های شوخی های خود را بررسی کنید 
 
شوخی های شما باید نوعی پیوستگی  کلامی داشته باشند ضمن اینکه به نظر برسد گفتاری و  فی البداهه هستند، یعنی همین الآن روی صحنه به ذهن شما رسیده اند. برای این کار معمولاً طنزپردازها از انتقالگرها استفاده می کنند. انتقالگرها نوعی چسب های کلامی هستند که شوخی ها را به طور منطقی به هم می چسبانند. 
 گاهی  هنگام چیدمان شوخی ها احتمال دارد در  جایی احساس خلاً یا گسست در بین شوخی ها کنید . در این مواقع  باید فوری یک شوخی انتقالگر بنویسید و بین دو شوخی بگذارید تا حالت گفتاری و منطقی شوخی ها  و تداوم روان آنها درست شود. 
شاید بهترین نوع چیدمان شوخی ها در طنز حضوری ، شوخی های پلکانی باشد شوخی هایی که یک شوخی مقدمه (یا انتقالگر به) شوخی بعدی است .
 
5. جنبه های نمایشی را در متن شوخی هایتان وارد کنید 

 
متن شوخی ها را باید  برای اجرای روی صحنه بنویسید نه برای چاپ در کتاب یا مجله. برای همین اولاً باید تا می توانید در آنها گفت و گو وارد کنید و بعد هم  نقش های مختلف را بازی کنید.  ( در متن فیلمنامه ها و نمایشنامه ها نقش ها را  معمولاً در پرانتز می نویسند ).
ننویسید : مادرم همیشه قربان صدقه من می رود.
بنویسید : مادرم می گوید : آخ قربون آن قد رشید  پسرم شوم . آخ فدای آن هوش و سوادش بشوم .
به علاوه دقیقاً حالات ، صدا ، رفتار مادرتان را  موقع گفتن این حرف در روی صحنه بازی کنید.
 
6:زمان اجرای خود را تصحیح کنید

 
معمولاً برنامه های طنز حضوری را به سه نوع کوتاه (بین پنج تا ده دقیقه برای تلویزیون یا نمایش تلویزیونی) ، متوسط (بین 15 تا 30 دقیقه اجرای سالنی)  و  طولانی (چهل دقیقه تا یک ساعت اجرای سالنی) تقسیم می کنند. این اندازه ها بستگی به زمانی دارد که برنامه ریزها یا مدیران برنامه ها  در اختیار شما می گذارند. بهتر است قبل از اجرای هر برنامه ، یک بار برنامه خود را مثلاً جلوی آینه! اجرا کنید تا زمان آن دستتان بیاید و  بعد با حذف و اضافه کردن چند شوخی زمان آن را تصحیح کنید . در غیر این صورت هم مدیران برنامه ها و هم مردم عصبانی خواهند شد. چون چه بسا شما فقط  مجری یکی از چند برنامه آن روز باشید.
 
7. همه شوخی های خود را حفظ کنید 
 

حتماً باید شوخی هایتان را حفظ کنید تا حالت گفتاری آن در روی صحنه حفظ شود. اگر می ترسید آنها را فراموش کنید می توانید با علائمی ترتیب آنها را روی کف دستتان بنویسید و بعد طوری که مردم نفهمند به دستتان نگاه کنید. اما هرگز شوخی ها را روی کاغذ ننویسید تا روی صحنه به نوشته تان نگاه کنید. چون مردم می فهمند شما قبلاً آنها را نوشته اید و حالت فی البداهه بودن برنامه شما از بین می رود.
 
8. با تقویت جنبه های تصویری یا شنیداری  اجرایتان  ، طنز برنامه تان را تشدید کنید
 
با همه اهمیتی که متن شوخی ها دارد شاید می توانید با وسایلی  عمدتاً غیر کلامی نیز طنزهای خود را تشدید کنید . این وسایل عبارت است از : پوشش های اغراق آمیز  خودتان(آستین های بلندتر از اندازه طبیعی ، پاچه شلوار خیلی گشاد ، کفش های خیلی گنده یا سفید و تخت، پیراهن گلی منگلی یا کت یا شلوار با رنگ های عجیب و غریب) ، ظاهر عجیب ( صورتی با آرایش های عجیب و غریب ، موهای سیخ ، انواع و اقسام سبیل ها  ، دماغ عقابی، عینک اجق وجق  و...) ،  وسایل بامزه صحنه ( قاب عکس های عجیب غریب ، وسایل خانه عجیب ) ، وسایل همراه شخصیت (گرفتن کیفی خیلی کوچک در دست ) ، ادا و رفتار و صداهای عجیب خودتان ، صداهای موسیقی و صداهای مختلف دیگر، استفاده از نورپردازی های خاص  و... البته همه این وسایل را باید معنی دار و متناسب با شخصیت روی صحنه خودتان به کار بگیرید.
 
  9. متن خود را یک  یا چند بار در جایی خلوت برای خودتان اجرا کنید
  
می توانید همان طور که گفتم  در اتاق در جلوی یک آینه  برنامه خودتان را یک بار با تمام ریزه کاری هایش اجرا کنید  و نقائص آن را رفع کنید. گاهی ممکن است برخی ازشوخی هایتان را تقویت  یا  حذف کنید  یا احساس کنید باید در جاهایی ادایی ، گفت و گویی  یا شوخی تازه ای  اضافه کنید یا تغییر صدایی و لحنی داشته باشید .
به پایان آمد این دفتر...
اجرای طنز حضوری  مسائل و مشکلات زیادی دارد فرصت حاضر پایان یافت . بقیه بحث های در این باره  را در کتابی که به زودی منتشر خواهم کرد می توانید بخوانید.


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی (email):
وب سایت:
* متن نظر: