تاريخ انتشار: 11 آذر 1395 ساعت 22:49

گفتگو با عبدالله مقدمی

نوشتن طنز برای نوجوانان مثل گرفتن ماهی با دست است

 

* عبدالله مقدمی از زبان خودش

سلام. عبدالله مقدمی هستم. متولد 1359. از سال‌های میانی دهه هفتاد شروع به نوشتن کردم. تا سال ۱۳۸۰ در جلسات و انجمن‌های تهران و شهرری فعالیت می‌کردم. بعدها با عضویت در انجمن شاعران ایران، از راهنمایی بزرگانی چون قیصر امین‌پور بهره بردم. در سال‌های بعد به طنز علاقمند شدم و شروع به فعالیت و نوشتن در این زمینه نمودم. در هفته‌نامه و ماهنامه «گل‌آقا» بعد از مرحوم محمد پورثانی ستون «الو گل‌آقا» را تا زمان تعطیل شدن کامل مجلات می‌نوشتم. در سال ۸۵ و ۸۶ نفر اول بخش نثر جشنواره سراسری طنز مکتوب شدم. همچنین در سال ۱۳۸۷ برگزیده جشنواره سراسری مطبوعات کشور در بخش طنز شدم. علاوه بر این‌ها چند تا جایزه دیگر هم گرفته‌ام که خودم هم یادم نیست چه برسد به آن‌هایی که به من جایزه دادند! تا حالا کتاب‌های «باقی قضایا»، «از اون لحاظ»، «مادر ما؛ زمین»، «به زبان آدم» و «گاز مجاز» را منتشر کرده‌ام. همچنین مجموعه شعر طنز «نیش خودکار» (انتشارات سروش)، ترجمه کتاب «آذربایجان طنز روزنامه‌لَری» نوشته ناظم آخوندوف و همچنین تألیف کتاب «فرهنگ ضرب‌المثل‌های طنز آذربایجان» در حوزه ترجمه و تحقیق را در دست انتشار دارم.

 

* از کتاب «مادر ما زمین» بگویید.

ایده اولیه این کتاب مربوط می‌شود به ستونی که سال قبل در مجله «رشد نوجوان» داشتم. دوست داشتم با زبان طنز دغدغه‌های محیط زیستی را با بچه‌ها در میان بگذارم. برای همین در هر شماره از مجله یکی از دیدنی‌های طبیعت ایران و خطراتی که تهدیدشان می‌کند را معرفی می‌کردم. بعد از پایان سال رفیق عزیز و طنزپرداز نازنین «امید مهدی‌نژاد» ایده نوشتن دو کتاب طنز نوجوان را از من خواست که خب یکی از آن‌ها شد همین «مادر ما؛ زمین» که در ابتدای سال 95 منتشر شد. ناشر کتاب انتشارات سوره مهر است که در 80 صفحه با شعر و نثر در مورد محیط زیست کشور با نوجوانان صحبت می‌کنم.

 

* طنز چقدر می‌تواند در فرهنگ‌سازی به ویژه فرهنگ‌سازی در مسائل مربوط به محیط زیست موثر باشد؟

زبان طنز زبانی است که در آن مخاطب با نویسنده خویشتن‌پنداری می‌کند. در واقع خواننده با خواندن متنی طنز احساس طرف نصیحت قرار گرفتن و شاگرد شدن را نمی‌کند و بالعکس خود را در مقام کسی که به این کاستی‌ها و پلیدی‌ها می‌خندند قرار می‌دهد. حالا شما تصور بفرمایید که مخاطب‌تان قشر نوجوان باشد که بالقوه از نصیحت شدن و پند گرفتن گریزان است. بنابراین می‌شود با استفاده از طنز، نوجوان را بدون اینکه احساس نصیحت شدن کند، طرف صحبت قرار داد و از مشکلات و نارسایی‌های محیط زیست کشور با او سخن گفت.

 

* فرهنگ‌سازی برای نوجوانان در زمینه محیط زیست چقدر می‌تواند در حفظ محیط زیست تاثیرگذار باشد؟

باید توجه داشته باشیم که ده تا بیست سال آینده تمام ارکان کشورمان (از مقامات بالا تا شغل‌های پایین دستی) همه در اختیار همین کودکان و نوجوانان قرار خواهد گرفت. پس اگر ما بتوانیم نسلی تربیت کنیم که با محیط زیست و زیبایی‌های طبیعی میهن‌مان مهربان‌تر از نسل خودمان رفتار کند، مطمئناً ایران آینده‌ای زیباتر خواهد داشت. همه این‌ها میسر نیست جز اینکه به صورتی ریشه‌ای مسئله نگهداری و حفظ محیط زیست را در ذهن نوجوان‌هایمان نهادینه کنیم.

 

* طنزی که با هدف فرهنگ‌سازی نوشته می‌شود چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

به نظر بنده هیچ طنزی وجود ندارد که با هدف فرهنگ‌سازی نوشته نشود. طنز (به ما هو) زبانی ملایم و شیرین دارد که حتماً به نقص یا کاستی‌ای اشاره می‌کند و خیلی آرام و مودب آن‌ها را مورد حمله خود قرار می‌دهد و این خود قسمت اعظمی از فرهنگ‌سازی است. بنابراین وقتی ما طنزی بنویسیم که ویژگی‌های اصلی طنز را (که انتقادی است با زبان خویشتندار و شیرین و ظریف) رعایت کنیم بدون شک همه ویژگی‌های طنز فرهنگ‌ساز را هم رعایت کرده‌ایم.

 

* از تجربه همکاری با مجلاتی که برای این گروه سنی (نوجوان) محتوا تولید می‌کنند بگویید.

من از سال 1383 دبیر سرویس طنز مجله «آینده‌سازان» بوده‌ام. علاوه بر آن از سال 1390 به بعد هم افتخار همکاری با دوستان عزیزم در مجلات رشد جوان و رشد نوجوان را داشته‌ام. همچنین از سال قبل در ویژه‌نامه دوچرخه روزنامه همشهری نیز ستون طنز نوجوان می‌نویسم. همکاری با نشریاتی که برای نوجوانان بین 13 تا 18 سال محتوا تولید می‌کنند حساسیت‌های خاصی دارد که همه این‌ها مربوط می‌شود به روح لطیف و حساس این قشر سنی. این دوازده سال تجربه نوشتن برای نوجوانان برای من کمی سخت بود چون متاسفانه با اینکه در محضر استادی چون مرحوم قیصر امین‌پور نازنین که سال‌ها سردبیر مجله رشد نوجوان بودند، کسب علم کردم اما بعد از اینکه فرصت نوشتن طنز در آینده‌سازان را پیدا کردم، بیماری ایشان اجازه یاد گرفتن بیشتر را به من نداد. اما از همین جا یاد می‌کنم از روانشاد استاد منوچهر احترامی که یکی از بهترین نویسندگان و شاعران کودک تاریخ کشور است و من چند سالی توانستم از ایشان نوشتن را و بخصوص نوشتن برای کودکان را بیاموزم. به جز این‌ها حضور در جلسات منظم نشریات رشد جوان و نوجوان باعث شده‌ است از دوستان و استادان طنزنویس چون استاد اسماعیل امینی، سعید بیابانکی و ... نوشتن را بیشتر یاد بگیرم.

 

* برای نوشتن برای گروه سنی نوجوان به چه نکاتی باید توجه داشت؟

نکته‌ای که در مورد طنز نوجوان قابل تامل است نوشتن به زبان نوجوان است. زبانی بسیار فرّار، متغیّر و حساس که هر سال تغییرات زیادی می‌کند و علاوه بر آن در مناطق مختلف، شکل‌های مختلفی دارد. اما ویژگی مشابه همه نوجوان‌ها روحیه‌ای است که بین دوران کودکی و بزرگسالی قرارشان داده و حتی خودشان نیز گاه به گاه به یکی از این دو سو می‌گریزند. در واقع باید طوری برای نوجوان بنویسی که نه احساس کند او را بچه فرض کرده‌ای و نه اینکه او را با مخاطب بزرگسال اشتباه بگیری و دغدغه‌هایی که مورد توجه او نیست را دنبال کنی.

 

* طنزی که برای گروه سنی نوجوان تولید می‌شود چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

همانطور که در سوال قبل عرض کردم ویژگی مهم قشر نوجوان فرّار بودن ذهن و زبان آن‌هاست. در واقع نوشتن برای این قشر مانند گرفتن ماهی با دست است که هر لحظه ممکن است از دست سُر بخورد.

* آثار طنز تولید شده برای نوجوانان را چطور ارزیابی می کنید؟ چند اثر موفق را در حوزه طنز نوجوان معرفی کنید.

متاسفانه باید بگویم در کشور، قشر نوجوان از طرف ما طنزنویسان بسیار مظلوم واقع شده‌ است و مطالب و کتاب‌های طنز در حوزه نوجوان بسیار کم است. این را از حجم زیاد کتاب‌های ترجمه در این حوزه می‌توان متوجه شد. مجموع کتاب‌های آقای فرهاد حسن‌زاده، شهرام شفیعی، داوود امیریان و... البته کتاب‌هایی است که این بخش از بازار نشر را از خالی بودن کامل نجات داده است و به آن غنا و محتوا بخشیده است.

 

پایان گفتگو| دفتر طنز حوزه هنری


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی (email):
وب سایت:
* متن نظر: