به گزارش خبرنگار دفتر طنز، کارگاه اسرار و ابزار طنزپردازی با حضور «سیدعلی میرفتاح» عصر دیروز، اول آذرماه، با حضور جمعی از طنزپردازان و طنزدوستان در حوزه هنری برگزار شد.

سیدعلی میرفتاح؛ طنزپرداز و روزنامه‌نگار با بیان اینکه مسئولان در این سال‌ها دریافتند طنز ابزار خوبی است و از همین‌رو می‌بینیم که گاه از سوی دیگر بام می‌افتند، ادامه داد: استفاده از طنز تا جایی پیش رفته که علاوه بر سینما و تلویزیون در اخبار هم مزه‌پرانی می‌کنند. قدیمی‌ها طنز را مترادف ملاحت می‌دانستند؛ به اندازه و کم. اگر در استفاده از طنز زیاده روی شود خود به خود مطالب بی‌نمک می‌شود.

این طنزپرداز ادامه داد: در طنز می‌توان به بیان مسائل به‌ظاهر ساده و پیش و پا افتاده‌ای پرداخت که با لحن جدی چندان قابل گفتن نیست. ما برای طنز نوشتن دو منفعت و ابزار بزرگ داریم و مسلط بودن به این دو ابزار نوشتن طنز را آسان می‌کند. اول، زبان فارسی که هرچند ته‌دیگ این زیبان به ما رسیده اما با این وجود هنوز ظرفیت‌های حیرت انگیزی دارد که هم می‌توان با آن نامه عاشقانه نوشت و هم حماسی، هم از فلسفه گفت و هم ادبیات.

وی روحیه طنازانه ایرانی را نیز ظرفیت دوم برای نوشتن این سبک ادبی دانست و افزود: مردم ایران به دلیل روحیه طنزی که دارند در هر جایی و با هر موضوعی شوخی می‌کنند و کدهای شوخی را می‌گیرند. مثلا نوع علم فقه و ویژگی‌های آن به صورتی است که نمی‌توان با آن شوخی کرد. در زمان‌های گذشته نیز با اینکه حاکمیت دینی وجود نداشت اما فقها از قدرت زیادی برخوردار بودند و به راحتی حکم تکفیر افراد را صادر می‌کردند اما با این وجود شاعرانی داریم که با این مسائل نیز به ظرافت شوخی کردند و اتفاقی هم برایشان رخ نداده است.

میرفتاح در ادامه جلسه درباره چرایی اقبال به طنز به چشم سرگرمی عنوان کرد: در گذشته افراد به دلیل مشغله زیاد وقت چندانی نداشتند و از اساس مسئله‌ای به نام اوقات فراغت وجود نداشت. اما هرچه زندگی بیشتر ماشینی شد و تولید انبوه معنای پررنگ‌تری گرفت افراد وقت بیشتری پیدا کردند و اوقات فراغت معنا یافت. اوقاتی که هنوز هیچ کسی در هیچ‌جای دنیا نمی‌داند باید با آن چه کند.

وی ادامه داد: دوره جدید به هر دلیلی انسان را افسرده کرد و گفتند نیاز به وسیله‌ای دارند برای ایجاد غفلت و در جهان وقتی دیدند مردم علاقه به خندیدن دارند برای پر کردن این خلا به سراغ طنز رفتند و حتی اوایل اختراع صنعت سینما می‌بینیم که سینما در تسخیر فیلم‌های کمدی است.

این طنزپرداز با اشاره به این بیت مولانا که «استن این عالم ای جان غفلت است/ هوشیاری این جهان را آفت  است» ابراز کرد: فرد هشیار می‌گوید که در این دنیا چند سالی بیشتر نخواهد زیست و از این رو به انجام هر کاری نمی‌پردازد و این فرد غافل است که به طور مثال اهرام ثلاثه مصر را می‌سازد. از همین روست که می‌بینیم اغلب آثار هنری ماندگار را غیر مسلمانان ساختند و هنر اسلامی وقتی شروع می‌شود که مسلمانان به سمت دنیاطلبی رفتند. شاید یکی از علت‌هایی که علما با خنده زیاد موافق نیستند همین غافل شدن است.

میرفتاح ادامه داد: اما هنر ایرانیان بود که از همین ابزار خنداندن و مطایبه هم برای هشیاری استفاده کردند. هیچ شاعری به اندازه سعدی از مرگ و یادآوری این اتفاق نگفته و هیچ شاعری هم به اندازه او سرزنده و شاد نبوده است. به عکس حافظ از زندگی زیاد گفته اما حزین است.

وی افزود: در دوره جدید هم برخی بزرگان این سنت را دریافتند و ما هم برای نوشتن طنز باید هدف خود را بدانیم و دریابیم قرار است مردم را سرگرم کنیم یا هشیار.

این طنزپرداز با تاکید بر لزوم دانستن آداب شوخی، تصریح کرد: ماندگارترین جملات و حرف‌ها از طریق طنز و مطایبه بیان شده اما باید توجه کرد که توقیف شدن و زندان رفتن از طریق نوشتن نیازی به هیچ هنری ندارد، هنر آن است که طوری بنویسی که دچار مشکل نشوی و  آداب شوخی را بدانی. چراکه ما امروز علاوه بر نهادهای قدرت کشوری با نهاد قدرتی با نام مردم مواجه هستیم.

لیلا باقری ـ دفتر طنز